تاریخچه موسیقی نظامی و چگونگی پیدایش مارش

تعریف مارش

فرهنگ دانشگاهی
راهپیمائی / قدم رو / قدم برداری / گام نظامی / حركت سرباز وار / موسیقی مخصوص پیشروی / حركت منظم و یكنواخت / راهپیمایی كردن
فرهنگ عمید
روش / رفتار / گام / جـای پا / راهپیمـایی / سرمـد راه / آهنگی كه گام حـركت سـربازان نـواخـته می شود.
دایرةالمعارف موسیقی كهن ایران
مارش با ریتم؛ مارش نظامی
مارش بدون ریتم؛ مارش عزا

اصطلاح موسیقی

در اصطلاح موسیقی به موسیقی هائی كه به منظور ایجاد هماهنگی در حركت های مختلف و زمان‌های مختلف برای دسته جنگجویان تولید می شود اطلاق می گردد.

اصطلاح نظامی

در اصطلاح نظامی به قراردادهای نظامی كه به صورت موسیقی نواخته می شود و در جهت تهییج احساس جنگجویی نیروهای خودی كمك می كند.

پارامترهای موثر در تولید موسیقی مارش

۱- چیدمان سازها
۲- هویت جغرافیائی و فرهنگی موسیقی
۳- هویت نظامی موسیقی
۴- نحوه اجرا
۵- نحوه پخش موسیقی
۶- عصر تولید مارش و ویژگیهای زمانی
۷- زمان پخش مارش
۸- موقعیت جنگی مربوطه
۹- كاربرد مارش

زمان كاربردهای موسیقی

وقایع و عملیات جنگ وقایع مربوط به جنگ تشریفات
آموزش سوگ آرا
رزمایش بزم آرا
رزم سور آرا
دفاع یاد آرا
حمله
فتح
شهادت
شكست
عقب نشینی

موسیقی نظامی

این نوع موسیقی برای تحریك حس میهن پرستی ، ایجاد احساسات خاص وطن خواهی ، ایجاد شجاعت ، تهور و غرور ملی ساخته می شود.
در موسیقی نظامی از سازهایی استفاده می شوند كه صدای آنها بلند و رسا و مهیب و باوقار و پرشكوه باشند و نشاط و نیرو زائی آن قابل لمس باشد یك اركستر نظامی دارای آلات مختلف موسیقی است كه به سه نوع تقسیم می شوند:
۱- آلات چوبی
۲- آلات مسی (برنجی)
۳- آلات ضربی (كوبه ای)
این نوع مـوسیقی اگر تـنها بـوسیله سـازهای مـسی اجـرا گردد به‌ آن مـوسیقی فانفار (Fanfare) می گویند.
( اطلاعات جامع موسیقی ـ بهرام نفری )

گروه های نظامی و رژه

گروه های نظامی و رژه و ارتش در حال حاضر سازهای اصلی خود را همانند هورن، تروپست، طبلها و سنـجها دارا می باشـند كه در ارتش های كـهن برای عـلامت دادن و بالا بردن روحیه بكار می رفته است. گروه‌های مدرن شامل سازهای متنوع و وسییع از قبیل سازهای بادی و چوبی و برنجی و سازهای كوبه ای و طبلها، وظیفه موسیقیایی بسیار سخت و دقیقی دارند و سازگاری مناسبی برای نواختن آهنگها و سرودهای مردمی و رایج به خوبی مارشهای نظامی را نیز دارند.
(البته در كشورهای مختلف بسته به نوع فرهنگ كشورها از سازهای فولكور خود نیز در مارش ها و موسیقی های نظامی استفاده می كنند بعنوان مثال كشور ایرلند كه از نی انبان كه ساز محلی این كشور می باشد در موسیقی های نظامی خود استفاده می كنند.)
در یك دسته كوچك نظامی ۳۰ نوازنده وجود دارند كه سازهای برنجی در جولی طبلی در مركز و ساز بادی چوبی در عقب دسته جای می گیرند. لازم به ذكر است كه سازهای زهی بدلیل سختی در نواختن و مشكل حمل و نقل در اركستر نظامی وجود ندارند.
(ساز شناسی، سازهای اركستر سمفونیك و دورانهای تاریخ ـ ‌م سبكی )

سیر تاریخی موسیقی نظامی در دوره هخامنشیان

در زمان هخامنشیان به علت پهناوری و وسعت زیاد ایران كه بخش عظیمی از دنیای آن زمان را در برداشت این امپراطوری نیازمند تدوین قانون مدنی خاص بود كه متاسثر از قدرت روحی و معنوی این امپـراطوری می شد و قبـل از هر چیز به ارتشی مجهز و نیرومند با روحیه ای بسیار قوی احتیاج داشت.
از آن جا كه موسیقی از شرایط اجتماعی و اقتصادی كشور برمی خاست به علت كشور گشایی ها رزم ها و جنگهای پی در پی پادشاهان، موسیقی به سازمانهای حكومتی راه یافت در اثر همین جنگها سرودهای حماسی و جنگی ساخته شد.
در كتـاب خصـال كـورش آمده است:
در زمان كورش سپاه او با صدای شیپور حاضر باش آماده می شدند. كورش كبیر به هنگام حمله به ارتش آشور بنا بر عادت خود سرودی آغاز كرد كه سپاهیان با صدایی بلند و با احترام و ادب زیاد دنبال آن را خواندند و چون سرود به پایان رسید آزاد مردان با قـدمهای مساوی و با نظـم تمـام به راه افتادند
و در جای دیگر در جنگ با سربازان سیری می نویسد: كورش طوری از كشته شدن طبری و طالشی مغموم گردید كه بعد از جنگ برای مرگ آن سربازان سرود عزا ترنم كرد و این عمان سرودی است كه در دوره های بعد به اسم مرگ سیاوش خوانده شد و ایرانیان در هر سوگواری بزرگی آن را ترنم كردند.
(تاریخ موسیقی ایران ـ روح انگیز راهگانی)

تاریخی موسیقی نظامی در زمان مادها

موسیقی نظامی قبل از هخامنشیان در پیكارها به منظور تهییج سپاهیان و مرعوب ساختن دشمنان و همچنین به نیت برقراری انتظامی در یورش ها و گریزها و تدابیر دیگر جنگی از آلات موسیقی بادی و كوبه‌ای پر صدا مانند انواع بوق ها و طبلها استفاده می شد.
با توجه به كتب تاریخی در این دوره موسیقی نظامی همچون سایر ادوار تاریخی نمی توانست گسترش چندانی داشته باشد؛ چراكه حكومت مادها و سرزمین تحت سیطره آنها وسعت چندانی نداشت و فاقد درگیرها و یورش ها و كشورگشایی ها بود.
به قول رگیرشمن مورخ فرانسوی پیدایش تمدن مادها از آمیزش كوچندگانی آریایی و ساكنین بویم فلات ایران صورت گرفته است كه ظاهرا از تاریخ خونی‌ای برخوردار نبود و این تركیب و اختلاط تاریخی بدون جنگ و خونریزی اتفاق افتاده است از این رو دلیلی برای گسترش موسیقی نظامی وجود نداشت و ضرورت آن احساس نمی شد به این دلایل سرودهای مذهبی (بر اساس اوستا) به زندگی خود ادامه داد.
(‌تاریخ موسیقی ایران ـ روح انگیز راهگانی)

سیر تاریخی موسیقی نظامی در آئین زرتشت

در ایران قبل از اسلام رسم نقاره زدن یا نوبت زدن (نواختن سازهای رزمی در چندین نوبت به منظور آگاه ساختن مردم از اوقات مختلف روز از جمله طلوع خورشید، نیمروز، غروب و نیمه شب) رایج بوده است.
نواختن نقاره در این چهار مرحله به منظور یاد آوری برگزاری نماز در آئین زرتشت بوده است كه با سازهایی كه موسیقی الحان را می نواختند می بایست روزی چهار بار آفتاب را ستایش و ماه و آب را نیایش می‌كردند.
سیر تاریخی موسیقی نظامی در دوران ساسانیان
موسیـقی نظـامی این دوره به دلایل ایجـاد خـوف و هـراس در دل دشمن و تقویت روحیه و دلیر و بی باكی سربازان كه تقریبا بدون سلاح به جنگ و مبازره می پرداختند از اهمیت خاصی برخوردار بوده است.
اهمیت نوازندگان موسیقی نظامی را هم طراز با پایداری و نگاهداری درفش فرماندهی دانسته اند زیرا به علت كمبود امكانات فرمانده در كشاكش جنگ قادر به رساندن پیام به سربازان خود نبود، بلكه این فرمانها را از طریق صدای موسیقی رزمی به گوش سربازان می رساند، بطوریكه نوای هر ساز مفهوم خاصی داشت؛ مثلا شیپور مفهوم حمله و طبل بیانگر تعقیب و سازهای دیگر به همین روش مفهوم فرمان فرمانده را القاء‌ می كردند. درنتیجه تعدادی از افراد موسیقی نظامی در واحد فرماندهی انجام وظیفه می كردند.
مهمترین سازهای این دوره طبل و بوق و سنج (سازهای رومی) و كوس و شیپور بوده است.
(تاریخ موسیقی ایران ـ روح انگیز راهگانی)

تاسیس مدرسه موسیقی نظام در دوره ناصر الدین شاه

شعبه موزیك دارالفنون به هنگامی كه ناصر الدین شاه به حكومت رسید براساس تقاضا و پیشنهاد میزرا تقی خان امیر كبیر وزیر كاردان خود تاسیس شد.
در سال ۱۲۳۵ دو كارشناس موزیك نظام به نامهای بوسكه و رویون از فرانسه به ایران آمدند و به تشكیل دسته موزیك سلطنتی به روش فرانسه در ایران پرداختند بدین ترتیب نخستین گام در جهت رواج موسیقی غربی و تاثیرگذاری آن بر موسیقی ایران نهاده شد.
بوسكه بعد از دوسال راهی فرانسه شد و رویون رئیس مدرسه موزیك شد و تا آخر عمر این سمت را حفظ كرد.
بعدها شخصی بنام ماركو ایتالیائی كه نوازنده قره نی بود مدتی دسته دوم موزیك سلطنتی را زیر نظر داشت پس از او تا چند سال دسته موزیك نظام تعطیل گردید.
در دوره ناصر الدین شاه درموارد زیر موزیك نظام نواخته می شد:
۱- روزهای عید سرود سلام ایران كه لومر فرانسوی ساخته بود
۲- سفرهای ییلاقی شاه
۳- در آئین های رسمی دربار ( شرفیابی سفرای كشورهای خارجه )
۴- تعزیه های تكیه دولت
۵- هر روز یك ساعت پیش از غروب
( تاریخ موسیقی ایران ـ روح انگیز راهگانی )

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *