موسیقی در چین باستان

تاریخ موسیقی چین

تاریخ موسیقی ثبت شده در چین به بیش از ده هزار سال پیش از میلاد مسیح می‌رسد.
براساس افسانه‌ها، بنیانگذار موسیقی در اساطیر چین Ling Lun بوده که در زمان امپراتوری Yellow می‌زیسته است. کسی که نی‌های درخت بامبو را با صدای پرندگان ازجمله پرنده فونیکس phonix کوک می‌کرد. بر این اساس، ۱۲ نت سیستم موسیقیایی بر پایه فرکانس‌های درخت بامبو بوجود آمد. در ابتدا با این نی‌ها فرکانس yellow bell را تولید کرد و سپس سری نت‌های بعدی از این نی ها ساخته شد.

چین باستان تحقیقات قابل‌توجهی در زمینه فیزیک آکوستیک انجام داد. آن‌ها محاسبات و روش‌های بسیار جالبی برای کوک کردن سازهای خود داشتند. موسیقی آنها حالت مونوفون (تک‌صدایی). داشت و بر پایه گام‌های پنتاتونیک – مانند c، d، e، g و a – بنا نهاده شده بود.
آن‌ها برای بیان بیشتر احساسات و تاکید در موسیقی از سازهای کوبه‌ای در کنار سازهای زهی و بادی استفاده می‌کردند. پولیفونی (چندصدایی) در موسیقی قدیم چین جایگاهی نداشت و بیشتر تاکید بر ملودی بود.
حوالی قرن ۷ قبل از میلاد، سیستم تولید فرکانس براساس نسبت ۲/۳ که سمبل بهشت و زمین است، بوجود آمد و گام پنتاتونیک از قانون چرخش پنجم بدست آمد.
براساس درک zhou موسیقی خوب موسیقی‌ای است که شامل سازهایی باشد که با ۵ عنصر طبیعت در ارتباط باشد.

کنفسیوس و موسیقی

فیلسوف بزرگ چین کنفسیوس که بین سال‌های ۵۵۱ و ۴۷۹ پیش از میلاد می‌زیسته، معتقد بود که موسیقی و شعر از جمله علومی هستند که هر انسانی باید در این دنیا آن‌ها را تحصیل کند. او به پسر خود گفته بود که اگر شعر و موسیقی فرا نگیرد در آینده حرفی برای گفتن نخواهد داشت. کنفسیوس می‌گوید فرم درستی از موسیقی برای پالایش روح انسان مهم و مورد نیاز است. کنفسیوس موسیقی رسمی چینی یائو (yayue) را نشاط‌بخش و نماد فرمانروای شایسته و حکومت پایدار می‌دانست.

امپراطوری‌های مروج موسیقی چین

یائو – ۲۳۵۶ تا ۲۲۵۵ قبل از میلاد – یکی از امپراتورهای پادشاهی Sage بود که به موازات تبلیغ دین به ترویج موسیقی نیز می‌پرداخت.
از دیگر امپراتورهای چین که در زمینه ترویج موسیقی فعالیت داشته می‌توان به Han Wudi که بین سال‌های ۱۴۰ تا ۸۷ قبل از میلاد می‌زیسته، اشاره کرد. او ازجمله اولین کسانی بود که دستور داد تا در دربار امپراتور دفتری مخصوص موسیقی تاسیس شود.
در طول سلسله امپراتوری‌های گوناگون در طول هزاران سال، دسته‌بندی سازها و نوازندگی‌های متفاوت توسط موسیقیدانان توسعه یافت. گونه‌های بسیار زیادی از این سازهای موسیقی مانند Guzheng و dizi بومی هستند درحالی‌که بسیاری از سازهای معروف دیگر موسیقی سنتی، از آسیای میانه معرفی گردیدند مانند erhu و pipa.
موسیقی اروپایی نیز توانست راه خود را به موسیقی تمدن چین باز کند. حضور موسیقی اروپایی در سال ۱۶۰۱ زمانی که کشیش Matteo Ricci ساز هارپسیکورد را به امپراتوری Ming معرفی نمود، اتفاق افتاد. در اواخر امپراتوری Qing تاثیر موسیقی غربی به خوبی حس شد.

دسته‌بندی سازها

سازهای موسیقی به طور سنتی به ۸ دسته تقسیم می‌شود که به آن bayin می‌گویند. موسیقی سنتی در چین به صورت تک سازی و یا در گروه کوچکی از سازهای زخمه‌ای، سازهای زهی، فلوت و انواع گوناگونی از سنج ها و سازهای کوبه ای اجرا می‌شود.
همچنین سازها براساس نوع ماده مورداستفاده برای ساخت آن و ساختار آن به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شود: پوست حیوانات، کدو، بامبو، چوب، ابریشم، خاک رس، آهن و سنگ.

از جمله سازهای زهی در چین می توان به پیپا Pipa اشاره کرد. pipa سازی است با چهار رشته تار زهی و حدود ۳۰ باره یا Fret. اگر ساز را به تنهایی نگاه کنید فکر خواهید کرد که ساز باید مانند تار، سه تار، گیتار و… به حالت افقی در بغل نوازنده زده شود؛ اما اینطور نیست Pipa بصورت عمودی روی پای نوازنده نگه داشته می‌شود. سابقه ساز pipa به بیش از ۲۰۰۰ سال برمی‌گردد.

براساس روایات چینی موسیقی نیز مانند چیزهای دیگر از ابتکارات «فویشی» خان افسانه‌ای است. در زندگی چینیان از همان نخست رقص و موسیقی همراه با آیین‌های مختلف (به منظور باروری زمین، پیروزی در جنگ، پیشگیری بیماری و سایر بحرانها) نقش اساسی و مهمی‌را ایفا نموده است. به طوریکه اکثر فرمانروایان چینی این نوع فعالیت‌ها را برای هماهنگ ساختن کشور خویش ضروری می‌دانستند. در قرن هشتم پیش از میلاد معابدی وجود داشت که به همین منظور ساخته شده بود. در چین ۵۰۰۰ سال قبل فوهی امپراتور چین موسیقی چینی را تدوین کرد. تنوع فرهنگ موسیقی چین طی تاریخ طولانی‌اش تاثیر عظیمی ‌بر مناطق اطرافش نهاده-به خصوص در سنت موسیقایی آسیای شرقی- نقش مهمی‌را ایفا کرده است. به طوریکه امروزه تاثیر فرهنگ موسیقی چین (ملت هان) را می‌توان در کشورهای خاور دور مشاهده نمود.

از دیرباز سه نوع موسیقی در چین وجود داشته است:
۱- موسیقی مردمی: که مخصوص جشنها و مراسم مردمی‌بوده است.
۲- موسیقی درباری: که به امپراتوران اختصاص داشته است.
۳- موسیقی مذهبی: که برای تشریفات و مراسم مذهبی به کار برده می‌شده است.

موسیقی مردمی‌

این موسیقی با رقص و شعر همراه بوده و بصورت سوال و جواب بین دختران و پسران اجرا می‌شده است و این نوع موسیقی را که توسط دو جنس مخالف خوانده می‌شده موسیقی «دوقطبی» چین می‌نامیده اند. این موسیقی به شیوه مبارزه‌طلبی بین دختران و پسران انجام می‌گردید و دارای ۱۶ بیت بود که ۸ بیت آن توسط پسران خوانده می‌شد و دختران با خواندن ۸ بیت دیگر به آن پاسخ می‌دادند. این نوع موسیقی بیانگر اعتقاد چینی‌ها به دوقطبی بودن جهان یانگ (yang) و یین (yin) است که بین طبیعت و انسان هماهنگی ایجاد می‌کند. موسیقی مردمی‌چین در طول زمان دستخوش تغییراتی شده است. به طوریکه اکنون غیرممکن است که متن اصلی آنها را قبل از بوجود آمدن دستگاه‌های ضبط صوت پیدا کرد. موسیقی سنتی سازی چین –به علت داشتن خصوصیت بداهه نوازی– هیچگاه بصورت اولیه باقی نماند. با گذشت زمان به سبک‌های جدیدی گسترش یافت و همیشه در تغییرات و دگرگونی دائمی‌خود تازه و نو باقی ماند. اساس و پایه نغمه‌های چینی– گام پنج پرده‌ای است که از گذشته‌های بسیار دور به موسیقی چین حاکم بوده است.


موسیقی درباری

موسیقی در دربار امپراطوران چینی از اهمیت خاصی برخوردار بود به طوریکه قواعد موسیقی توسط پادشاهان تعیین می‌گردید. چنانکه در موسیقی هر پادشاهی در حد خود سهم به سزایی داشت. به این خاطر چین از نظر تاریخ موسیقی قدیمیترین کشور به شمار می‌رود. انتخاب مقام‌های درست و اصولی موسیقی – برای دودمان‌های سلاطین چینی– بااهمیت تلقی می‌شد. چراکه برای جلوگیری از هرج و مرج هر دودمان باید مقام مخصوص به خود را می‌داشت. از مقبره «زنگ هویی» (zenghouyi) مجموعه «بیان – زونگ» Bian-Zhongs (سنج های زنگ دار) به دست آمده است که نشان می‌دهد موسیقی سازی سنتی چین – از تاریخ طولانی برخوردار است.

موسیقی مذهبی

که مخصوص تشریفات و مراسم بود و براساس الگویی که در مراسم مذهبی چین وجود داشت، منطبق بود. چنانکه پرده پایه این نوع موسیقی باید منطبق بر دوازده ماه و دوازده ساعت می‌بوده و نت ها باید براساس لحظات و توالی زمان تغییر می‌کرد.
چینی ها ردیف دوازده پرده‌ای خود را طوری تنظیم کردند که کلیه ظواهر یک گام کروماتیک (پیوسته) را دربرمی‌گرفت البته این نت ها به شیوه کروماتیک اجرا نمی‌شده بلکه برای تغییر کلید در گام پنج پرده‌ای چین به کار می‌رفته است. چینی ها از نت‌های دوازده گانه، دو گروه شش نتی جدا کردند که همه فواصل نت های آن یک پرده ای بود. البته در اجرا اینطور نیست. این دو گروه طوری مورداستفاده موسیقیدانان چینی قرار گرفتند که در هم تداخل می‌کردند و به این شکل هنگام حرکت نت‌ها –به بالا و پایین– نوعی هارمونی به وجود می‌آمد. در موسیقی چین قدیمی‌ترین طبقه‌بندی‌ها که نظم آن تا به امروز باقی مانده است –گام پنتاتونیک– است که گام پنج نتی فاقد نیم پرده معنی می‌دهد. این گام پنج هزار سال پیش در چین و مصر به کار می‌رفته است. چینی‌ها به اولین نت این گام پنج نت فاقد نیم پرده، «خانه پادشاه» می‌گفتند و نت های بعدی را «خانه وزیران و ملت» می‌نامیدند.

با وجود اینکه اساس موسیقی چین، گام پنج پرده ای بود ولی از دوران «چو» گام هفت پرده‌ای نیز وجود داشته است؛ به طوریکه می‌توان با فلوت به جای مانده از آن دوران، گام هفت پرده را نواخت.
گفته می‌شود تا یک قرن قبل از میلاد، در چین گام هفت پرده ای با درجه اصلی و درجه کمکی وجود داشته است. در قرن پنجم پیش از میلاد مسیح، کنفوسیوس (۵۵۱ – ۴۷۹) فیلسوف و پیامبر چینی در این کشور ظهور کرد و موردستایش مرد زمان خویش واقع گردید.
در نوشته‌های کنفسیوس باید از فصلی به نام یادواره های موسیقی و نیز کتب یوه چی (Yuehchi) و آی چینگ (Iching) یا کتاب تغییرات نام برد که برای نخستین بار در آنها موسیقی براساس عناصر آسمانی بنا گردیده است.

شکل‌گیری تئوری موسیقی

در کتاب یادواره موسیقی تعادل بین زمین و آسمان را در موسیقی دانسته است. در این دوران است که اساس تئوری موسیقی چین شکل می‌گیرد.
چینی ها در موسیقی از علاماتی استفاده می‌کردند که به آنها جمله طویل گفته می‌شد. این نوشته ها توسط هندی ها خلاصه و ساده تر گردید و برای هر عبارت علامت ثابتی به کار برده شد.
چینی ها از دیرباز رابطه طول لوله را با درجه صدا کشف کرده بودند. برخی از محققین مدعی هستند که آنها حدود شش قرن قبل از میلاد دستگاهی به نام «لیو» ( دستگاهی مانند دیاپازون ) داشتند که سازها را با آن کوک و همصدا می‌کردند. ولی بعضی ها بر این عقیده اند که چینی ها، با وجود اینکه کمیت نسبی هر کدام از اصوات گام را می‌شناختند، ظاهرا هرگز به فکر نیفتادند که کمیت مطلق آنها را به صورت معیار دقیق و ثابتی تثبیت نمایند.

دوره درخشان هنر و ادبیات

اولین دوره درخشان هنر و ادبیات چینی با حکومت سلسله Han (206 ق.م تا ۲۲۱ میلادی) آغاز می‌گردد. در این زمان وسعت خاک چین هم طراز امپراطوری رُم شد. امپراطوران هان پیگیرانه به ترویج هنر می‌پرداختند و به این علت موسیقی در دربار از ارزش و رونق خاصی برخوردار گردید. به طوریکه در این دوره هشتصد نوازنده در ارکستر دربار شرکت داشتند که در چهار بخش سازمان داده می‌شدند. در سال ۱۰۴ ق.م – در زمان امپراتور Wu (141 تا ۷۸ ق.م) «انجمن سلطنتی موسیقی» دایر گردید که وظیفه‌اش ارائه نمایش‌های سرگرم‌کننده و ترویج آن و نظارت بر موسیقی و رقص و نیز استاندارد کردن کوک سازها بود. بسیاری از سازهایی که اکنون در ارکسترهای تئاتر چینی به کار می‌رود به این دوره تعلق دارد.
در قرن اول میلادی کاهنان بودایی هند وارد چین شدند و بین سال‌های ۲۰۰ تا ۶۰۰ میلادی مکتب بودا در این کشور رشد سریعی داشت. در مراسم بودائیان مناجات‌ها به صورت سوال و جواب و به شکل آواز اجرا می‌شد و گاهی آواز قطع می‌شد و یک ساز یا سازهای مختلف و به شکل تکنوازی جایگزین آن می‌گردید. همه این سازها ضربی بودند مانند: سنج، مثلث، قاشقک، طبل بزرگ، زنگ بزرگ، گانگ و… البته کاهنان بودایی از ساز «زیتر» (Zither) چینی هم استفاده کردند؛ زیرا تمام دانش کیهان‌شناسی را بر درجه‌بندی و ترکیب ساختاری آن حاکم می‌دانستند و براساس موسیقی‌شان تزیینات بسیاری را روی این ساز پیاده کردند و آن را از حالت ایستایی بیرون کشیدند. آموزش ساز زیتر روی اصول و نظم خاصی بود و دست یافتن به آن بدون انگیزه مراسم مذهبی غیرممکن می‌نمود.
این ساز براساس موسیقی چین، روی گام پنج درجه‌ای کوک می‌گردید. برای ساز زیتر اصطلاح «چه این» را به کار می‌برند که مفهوم کنترل عواطف نفسانی، تنظیم حرکات بدن و تهذیب قلب را دربر دارد.
شن یوئه (Shenyueh) (241 – ۵۱۳ میلادی) کسی بود که در کلام چینی به درجه بندی الحان پرداخت.

نفوذ موسیقی ایران در چین

از روزگاران بسیار کهن از طریق جاده ابریشم بین ایران و چین ارتباط فرهنگی نزدیکی وجود داشته است. بزرگترین کانون فرهنگی نژاد ایرانی در آندوره در مشرق ایران قرار داشت و کوچا (در ترکستان) نام یکی از شهرهای آن بود. مردم این دیار با ایرانیان شمالی سغد و شرقی غورستان بستگی داشتند. در مشرق کوچا به زبان چینی و در مغرب آن به فارسی سخن می‌گفتند. کوچا تاثیر و نفوذ چشمگیری بر موسیقی چین داشت. سال ۳۸۴ میلادی این سرزمین توسط یکی از امپراتوران چین فتح گردید. وی رامشگران آنجا را با خود برد و از این طریق موسیقی ایرانی و سازهای آن به چین راه یافت و درباریان چین به شدت به موسیقی خارجی علاقه‌مند شدند بطوریکه امپراتوران بعدی هم به گردآوری گروه رامشگران کوچایی پرداختند. از این رو موسیقی آنان تغییر اساسی در موسیقی چین نهاد. سال ۵۸۱ هفت گروه رامشگران از هفت سرزمین مختلف یعنی کوچا، سمرقند، بخارا، کاشغر، ژاپن، هند و کامبوج در چین هنرنمایی می‌کردند.
در آغاز قرن هفتم دو گروه دیگر توسط یکی از امپراتوران به آنها افزوده شد و شمار انها به ۹ رسید. به دلیل اجرای موسیقی دربار توسط بیگانگان تا اواخر قرن نهم این نوع موسیقی بربری (به معنای اجنبی) نامیده می‌شد.
در سال ۷۱۴ میلادی مدرسه ای به منظور تربیت خواننده، رقصنده و سایر سرگرمی‌سازان دربار توسط هوانگ تسونگ تاسیس گردید که اهدافش با مدارس قبل متفاوت بود.
این مدرسه ارزش زیادی برای ابداع و خلاقیت و سلیقه مردم قائل بود و منحصر به اشکال سنتی نبود و آنقدر گسترش پیدا کرد که متجاوز از ۱۱۴۰۹ نفر هنرآموز داشت.
در دربار تسونگ شش ارکستر بصورت ایستاده و هشت ارکستر بصورت نشسته در کاخ و یک گروه بزرگ متشکل از ۱۳۰۰ نوازنده در فضای باز حضور داشتند و برنامه اجرا می‌کردند. قرن سیزدهم و چهاردهم عصر سلطه مغولها بر چین بوده است. به این دلیل موسیقی این دوره را یوان چو (موسیقی سلسله مغولان) نام نهادند.
موسیقی و تئاتر در این دوره رشد زیادی نمود و اولین بار اپرای واقعی چینی بوجود آمد که به دو سبک شمالی و جنوبی تقسیم شد. سرانجام چینی ها بر مغولان غالب شدند و خاندان مینگ (۱۳۶۸ – ۱۴۶۶) به حکومت رسید. آوازها و نغمات زیادی از این دوره به جای مانده که برای ساز زیتر ساخته شده است.

این نوع آوازها بر دو نوع اند:
۱ – هیسائو–چه ئو: دارای صداهای کوتاه‌تری است و خواننده اشعار را با همراهی ساز می‌خواند.
۲ – تا–چه ئو: در این بخش فقط سازها شرکت دارند و از نظر زمانی بخش طولانی قطعه را دربرمی‌گیرند و از نظم موسیقی بسیار بالایی برخوردار است.
گرچه دوران مینگ عصر رشد و باروری اپرا است ولی دوره انحطاط موسیقی مذهبی و درباری به شمار می‌آید. در قرن ۱۶ میلادی با ورود نمایندگان اروپایی به این کشور، موسیقی از سلطه پادشاهان خارج گردید و سازهای اروپایی از جمله کلاوسن و ویولون به این کشور راه یافت.
در قرن ۱۹ تحولی فعال و مردمی‌که به سنت‌های کلاسیک شمالی شبیه بود، ایجاد شد. این تحول اپراهایی (چینگ هسی) به وجود آورد که معروف به «نمایشنامه های پایتخت» بود و امروزه معروفترین اپراهای قبل از جمهوری خلق چین به شمار می‌رود.
در قرن نوزدهم رواج موسیقی غربی در این کشور موجب گردید که روشنفکران به نواقص موسیقی سلطنتی چین آگاه شوند و به ارزش‌های علمی‌موسیقی غربی پی ببرند و با بکارگیری آن به تکمیل موسیقی خود بپردازند.

از آن زمان در موسیقی چین سه مکتب بوجود آمد:
۱ – مکتب موسیقی علمی‌ و بین المللی چین: این مکتب تحت تاثیر موسیقی اروپایی بوجود آمد و توسط دکتر هیسائویو می‌ (۱۸۸۴ – ۱۹۴۰) پایه ریزی گردید. وی ریاست کنسرواتوار ملی شانگهای را بر عهده داشت و تحصیلاتش را در کنسرواتوار لایپزیک گذرانده بود.
۲ – موسیقی ملی چین: این سبک عبارت است از گام های موسیقی چینی با استفاده از سازهای غربی.
۳ – موسیقی باستانی چین: این مکتب موسیقی متشکل از اصول و قوائد موسیقی چینی با سازهای باستانی چین است که به ایجاد تکنیک جدید در موسیقی ملی پرداخته است.

سازهای چین

ابتدایی‌ترین دسته‌بندی که در مورد سازهای موسیقی چین وجود دارد دسته بندی «با – این» ( هشت صدایی Ba – Yin) است که سازها را براساس نوع جنس آنها به هشت دسته: فلزی، سنگی، سفالی، چرمی‌، ابریشمی‌، چوبی و پوست بعضی از میوه جات همچون نارگیل یا کدو و خیزران تقسیم بندی می‌کنند.
سازهای سنتی چین بخش ملموس میراث موسیقایی آنها به شمار می‌رود. این سازها دربردارنده نشانه‌های تاریخی و بیانگر خویشاوندی سازهای کشورهای آسیا و سایر کشورهای جهان هستند.
ابتدایی ترین سازهای چینی که به عصر نوسنگی مربوط می‌شود:
۱ – چینگ (Ching) که سنگ صداداری است.
۲ – هسوان (Hsuan) فلوتی کروی است.

سازهای عصر فلز

۱ – کو (Ku) نوعی طبل است.
۲ – چونگ (Chung) نوعی زنگ است.

سازهای قرن یازدهم تا سوم قبل از میلاد

۱ – پین چینگ (Pin ching) سنگ صداداری است متشکل از ۱۴ تا ۲۴ آویزه یا صفحه های نازک سنگی به شکل L که از ضلع بالایی آن یک قاب چهار گوش آویزان می‌شود.
۲ – پین چونگ (Pin chung) ساز زنگ صداست که به اندازه پین چینگ دارای زنگ است.
۳ – ارگ زبانه ای (سازدهنی) این ساز دارای منبع هوایی است که به نی بامبو (هفده عدد) متصل می‌شود. نوازنده توسط لوله ای که روی محفظه هوایی نصب گردیده است به درون آن می‌دمد و آن را به صدا درمی‌آورد. قدمت این ساز به ۱۱۰ سال قبل از میلاد می‌رسد.
۴ – پای هسیائو (Pai – Hsiao) سازدهنی و از خانواده ارگ دهنی است.
۵ – زیتر (Zither) متشکل از پنج تا هفت سیم بوده است و نوع دیگر آن سه (Se) می‌باشد که سابقا دارای ۲۶ سیم بوده ولی به مرور به سیزده سیم تبدیل گردیده است.
به جز این سازها باید از سازهای سنگی (صداسنگ) و زنگی و طبل های مختلف نام برد.
بیان – زونگ (سنج های زنگ دار)، کین (مربوط به دانش آموزان دوران باستان) و دییزی (Dizi) (فلوت خیزرانی) از سازهای دیگر چین باستان هستند.

سازهای قرن سوم قبل از میلاد تا قرن هفتم میلادی

از سازهای این دوره باید از سازهای ضربی ( طبل بزرگ، زنگ بزرگ، گانگ، سنج، مثلث، قاشقک، زنگ کوچک، سنج مثلث و طبل های ایرانی ) نام برد.

سازهای قرن هفتم تا سیزدهم میلادی

سازهای این دوره شامل صد و بیست زیتر «چه این» و صد و بیست زیتر «سه » دویست «شنگ» (Sheng) نوعی سازدهنی، ابوا، سنج، طبل، زنگ و ساز دهنی (ارگ لب دم) است.
پی پا (Pi-Pa) عود دسته‌داری متعلق به آسیای مرکزی می‌باشد و از زمان هان وارد چین گردیده است. به جز این سازها باید از آوای انسانها نام برد که بسیار مورداستفاده قرار می‌گرفته است. برای همراهی با صدای انسان از فلوتی (چینی) به نام تی (Ti) استفاده می‌گردیده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *